Deze boekbespreking dragen wij op aan onze bijzondere vriendin en aan de kleine prins.

Gelukkige verjaardag Marie.

Sprakeloos

Tom Lanoye

Ik sloot het boek tegelijk opgelucht en met spijt dat ik het uit had. Het boek was ongetwijfeld onder mijn vel gaan kruipen, zoveel herkenning, zoveel ontroering, op zoveel vlakken. “Nooit eerder heb ik een boek zo traag gelezen, steeds terugkerend de zinnen en beelden savourerend,”  verwoordde een goede vriendin en slagersdochter het.  “Ik wil weten of dat komt omdat ik het ritmische geluid van het schuren van het kapblok hoor terwijl ik lees, de droge hak van het bijl in de kotelet hoor, mee rond de tafel sta in de familiefabriek of dat mensen zonder kapblok en zonder moeder met afasie het ook allemaal zo mooi vinden.” Ja, dat vinden we.

Tom Lanoye is de zoon van een middenstander onder de middenstanders, hij is het vijfde kind in een slagersfamilie. En zoals dat gaat in een goed draaiende beenhouwerij lopen werk en gezin gewoon in elkaar over. Vader, moeder en ook de kinderen zijn altijd in de weer met de winkel, de klanten en de bestellingen. Van vlees en bloed, in boekvorm.

Maar naast zijn jeugdjaren beschrijft Tom L. vooral het levenslot van zijn moeder. Een liefdevol portret over Josée Verbeeke, volbloed slagersvrouw in de winkel, diva met ambities in het amateurtoneel in haar schaarse vrije tijd. Hij maakt de balans op van zijn kleurrijke kinderjaren, van zijn turbulente adolescentie, van de conflicten met zijn moeder-diva en tenslotte van de strijd waarin ze reddeloos en roemloos ten onder gaat. Hij gaat geen detail uit de weg hoe hard ook, de beroertes, de afasie, het overlijden. Lanoye benoemt de volle onwaardigheid waarin al te vaak een leven moet eindigen, hij benoemt de onmacht en de woede, het verdriet. Toch werd  Sprakeloos een prachtig meeslepend boek.

Critici vinden dat het boek half zo kort had kunnen zijn omdat Tom Lanoye zowat 70blz lang verveelt met de vele uitvluchten die hij had om het boek niet te moeten beginnen. Maar ik begrijp zijn getalm, ik begrijp dat je met dit verhaal niet met de deur in huis valt. Hij heeft de balans gezocht tussen komedie en tragedie en gevonden.

Ik geloof niet dat de schrijver het verdriet van zich wil afschrijven, dit boek is veeleer het verslag van zijn rouwproces. Tom heeft zijn respect en zijn liefde voor zijn moeder bewezen toen hij haar toeliet te sterven. Hij wil de leegte en de stilte vullen met zijn taal, daarom is hij schrijver, hij kan niet anders. En wij, de man en de vrouw met de bescheiden talenten, wij rouwen ook, wij rouwen zonder de woorden te vinden om de leegte en de stilte te vullen, we blijven achter in afasie, in woordpap, sprakeloos.

Advertenties