Kleine Zielen

Kristien Hemmerechts

Kleine Zielen is het verhaal van het meisje Marthe dat zich gaat identificeren met de heilige Thérèse van Lisieux. Op achtjarige leeftijd wordt zij door haar moeder meegenomen naar het bloedende beeld in de basiliek van Lisieux. Marthe krijgt visioenen en er voltrekken zich wonderbaarlijke genezingen, voorspeld door en toegeschreven aan het kleine meisje. Een massahysterie trekt zich op gang.

Het verhaal speelt zich af eind jaren zeventig. Het Katholicisme in Vlaanderen begint te tanen maar is toch nog sterk genoeg om niet geheel haar greep op de samenleving te verliezen.

De aantrekkingskracht van het geloof en mysterie heb ik altijd iets fascinerend gevonden. Halverwege de jaren tachtig veranderde ook mijn eigenste dorp plots in een bedevaartsoord. Een noveenkaars, dat is een kaars die negen dagen en nachten lang brandt, was de oorzaak van een brandje in een woning. Het dressoir waarop de kaars naast een Mariabeeld stond was volledig zwartgeblakerd, maar als ‘bij wonder’ was het beeld volledig gespaard gebleven. Meer nog, in de roetvlekken op de muur achter het beeld tekende zich ‘duidelijk’ de beeltenis van een duif af, een goddelijk teken ongetwijfeld. De bewoners hadden het al vlug over een mirakel. Enigszins begrijpelijk als je aan de catastrofe van een woningbrand ontsnapt maar het was het gerucht van het mirakel dat zich als een lopend vuurtje verspreidde.

Aanvankelijk waren het nog de buren die een kijkje kwamen nemen, dat werd al gauw het hele dorp én de naburige, tot er busladingen bedevaarders mét cameraploeg werden aangevoerd. Zelfs Gerard Reve kwam het wonder met eigen ogen aanschouwen. Van al deze commotie was het beeld zelfs gaan wenen, zoals honderden getuigen bevestigden.

Ikzelf heb het nooit gezien, ik was een non-believer, niettemin zeer gefascineerd door de believers. Dat waren heus niet enkel naïevelingen en pilarenbijters, ook de meest weldenkende mensen werden meegesleept in deze massahysterie

Een bijzonder sociologisch fenomeen, waar ook Kristien Hemmerechts heel geloofwaardig de vinger weet op te leggen in ‘Kleine Zielen’. Het meisje Marthe, alhoewel nogal vroegrijp voor een achtjarige, is een geloofwaardig personage. Kristien laat de wonderlijke feiten ambigue, het staat je als lezer vrij ze zowel toe te schrijven aan de verhitte fantasie van het meisje als aan een goddelijk teken.

Tussendoor schetst Hemmerechts ons ook het verhaal van Thérèse van Lisieux (1873-1897), met de haar eigen kritische ingesteldheid. We leren over het leven van een meisje op het einde van de 19de eeuw, de beperkte mogelijkheden die zij had, als ze niet naar het klooster ging kon ze alleen trouwen en het ene kind na het andere krijgen. We leren over het kliekje die Thérèse en haar zussen vormden binnen het klooster, hoe vastberaden en zelfbewust ze was om ‘heilige’ te worden

Alles draaide ze naar haar hand tot het paste in haar ambitie. Je vraagt je af wat er van deze vrouw had kunnen worden als ze een halve eeuw later was geboren.

Het is meesterlijk creatief hoe Kristien Hemmerechts dit onder het stof geraakte heiligenverhaal weet te vertalen in een vlot lezende roman met eigentijdse menselijke thema’s als hang naar zingeving, ijdelheid en ambitie, gezin en relatie.

Ik onthoud vooral dat tijdsgeest en omstandigheden veranderen doorheen de jaren, maar mensen in wezen, weinig of niet.